هفت نظر درباره وجه تسميه «تهران»
درباره اينکه اسم تهران از کجا آمده، نظرات متفاوتي بيان شده است که به هفت مورد از مشهورترين آنها ميپردازيم:
1- ته+ران= پايين+ دامنهدر
کتاب تهران قديم نوشته جعفر شهري، دليل انتخاب اين اسم را براي شهر تهران
اينگونه بيان کرده است که منطقه تهران در پايين دامنه کوههاي البرز قرار
گرفته است و به همين ترتيب شمران نيز به مهناي بالاي دامنه به نقاط بالاتر
اين شهر اتلاق مي شود.
2- ته+ران= زير+رانندهاز
نوسته هاي مرحوم سعيد نفيسي چنين بر مي آيد که مردم اين ناحيه براي پناه
بردن از جنگ و حمله متجاوزان به زير زمين پناه مي بردند. يا به عبارتي ديگر
در اين مواقع به ته مي راندند.
3- ته+ران= گرم+ مکانمرحوم
کسروي در مورد وجه نامگذاري تهران چنين عقيده دارد که کلمه تهران از دو
بخش تشکيل شده ته و ران که ته در زبان هاي بسيار کهن به معناي «گرم» بوده
است و ران نيز به معناي مکان است او تهران را مکان گرم و شمي + ران را مکان
سرد معنا کرده است. البته مرحوم کريمان نيز همين عقيده را دارد ولي با اين
تفاوت که ابتدا نام گِهران بوده و پس از معرب شدن به تهران تبديل شده.
4- تير+ان= عطارد+ان(الحاقي منسوب)در
فرهنگ نظام، تهران واژهاي فارسي ذکر شده و دليل نامگذاري آن را منسوب به
عطارد(تير) يا شخصي که اين مکان را آباد کرده به نام تيرداد ذکر مي کند و
الف و نون آخر کلمه تيران را معادل کلمه آباد کنوني مي داند. مانند علي
آباد و...
5- طهير+ان=زيبايي+ان جمعدر
نوشتههاي حسين قلي خان ايلخاني که مدتي در ري و شميرانات نزد شاه بوده
است آمده: بدرستي که اين نام(طهران) برازنده اين مردم طهيرالچهره ميباشد
مردم اين ديار جامه پاکيزه بر تن دارند و آب و هواي خوب مصرف ميکنند لحن
آنان زيبا و سرشار از آداب ميباشد... و به اين صورت نام اين ديار را از
سال هاي قديم طهيران و پس از چندي جهت سهولت در بيان طهران ناميدند.
6- طهران=طاهران= طاهريان طمهرالزمان
نوبان صاحب نظر در ريشه نام شهرها و روستاها مي گويد : برخي گفته اند در
گذشته دور تيره اي از خاندان طاهري خراسان در اينجا زندگي ميکردند . از
اين رو به اين شهر « طاهِران » گفتند.
7- تيقرا+ ان= دلير شدن+پسوند صفت فاعليبه
نظر اتمولوژيستها، واژه ي «تيقران» که امروزه بصورت «تهران» استعمال مي
شود از ريشه فعلي مصدر تورکي «تيقراماق» به معني دلير شدن و جلد شدن ساخته
شده است. تيقران واژه اي مرکب (صفت فاعلي) مي باشد که از ريشه فعلي "تيقرا"
به اضافه ي پسوند "ان" ساخته شده است. پسوند "ان" در زبان تورکي هنگام
اضافه شدن به ريشه فعلي صفت فاعلي مي سازد. مثل: ساتان (فروشنده) و چالان
(نوازنده)
به نظر شما کدام نظر قويتر ميآيد؟(در قسمت نظرات بنويسيد)
منابع: پايگاه مجلات تخصصي نور/کتاب اول/تبيان/نام شناسي و ريشه شناسي واژه ها/انجمن گردشگري ايران/تابناک/شهرداري تهران/طنين ياس/راسخون/تهران قديم/بانک اطلاعات